Chăm sóc sầu riêng sau những cơn mưa đầu mùa ở Tây Nguyên

Sau thời gian khô hạn và nắng nóng kéo dài, những cơn mưa đầu mùa tại Tây Nguyên giúp đất được bổ sung độ ẩm, tạo điều kiện cho cây sầu riêng phục hồi sinh trưởng. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn rất nhạy cảm, đặc biệt đối với những vườn đang mang trái.

Sau mùa khô, bộ rễ của cây thường còn yếu và chưa phục hồi hoàn toàn. Khi gặp mưa lớn hoặc độ ẩm đất thay đổi đột ngột, cây có thể bị sốc nước, phát đọt non mạnh, cạnh tranh dinh dưỡng với trái và làm tăng nguy cơ rụng trái sinh lý.

Vì vậy, việc chăm sóc sầu riêng sau những cơn mưa đầu mùa cần được thực hiện thận trọng, đúng thời điểm và cân đối dinh dưỡng.

1. Không bón phân quá sớm sau mưa

Nhiều nhà vườn có thói quen tranh thủ bón phân ngay sau trận mưa đầu mùa. Tuy nhiên, lúc này bộ rễ chưa phục hồi hoàn toàn, khả năng hấp thu dinh dưỡng còn hạn chế. Việc bón lượng phân lớn có thể làm xót rễ, gây sốc sinh lý và ảnh hưởng đến quá trình nuôi trái.

Đặc biệt, nếu sử dụng phân có hàm lượng đạm cao, cây có thể phát đọt non mạnh. Đọt non sẽ cạnh tranh nước và dinh dưỡng với trái đang phát triển, làm tăng nguy cơ rụng trái non.

Nhà vườn nên chờ khoảng 3–7 ngày sau mưa, khi độ ẩm đất đã ổn định và đất đủ ẩm ở vùng rễ, sau đó mới tiến hành bón phân.

Thời gian chờ có thể điều chỉnh tùy theo lượng mưa, khả năng thoát nước và tình trạng thực tế của từng vườn.

2. Hạn chế sử dụng phân có hàm lượng đạm cao

Trong giai đoạn cây đang mang trái non, nhu cầu dinh dưỡng cần được cân đối theo hướng vừa duy trì sinh trưởng của cây, vừa tập trung nuôi trái.

Các dưỡng chất cần được ưu tiên gồm:

• Kali giúp vận chuyển dinh dưỡng, hỗ trợ phát triển trái và tăng sức chống chịu của cây.
• Canxi giúp tăng độ bền của cuống trái và hạn chế nứt trái.
• Magie hỗ trợ quá trình quang hợp và duy trì bộ lá khỏe.
• Bo hỗ trợ vận chuyển đường, phát triển mô non và tăng độ bền cuống trái.

Không nên bón nhiều urê, SA hoặc các loại NPK có hàm lượng đạm quá cao trong một lần. Thừa đạm có thể làm cây phát đọt mạnh, mô cây mềm yếu và làm tăng nguy cơ rụng trái non.

3. Dinh dưỡng cho cây sầu riêng đang mang trái

Bổ sung phân hữu cơ

Phân hữu cơ giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng khả năng giữ ẩm, tạo điều kiện cho vi sinh vật có lợi phát triển và hỗ trợ bộ rễ phục hồi sau mùa khô.

Lượng sử dụng tham khảo:

• Phân chuồng đã ủ hoai mục: khoảng 10–20 kg/cây.
• Phân hữu cơ sinh học hoặc phân hữu cơ dạng nở: khoảng 3–5 kg/cây.

Có thể kết hợp với chế phẩm Trichoderma phù hợp để hỗ trợ phân giải chất hữu cơ và hạn chế một số loại nấm gây hại trong đất.

Không nên sử dụng phân chuồng chưa ủ hoai vì có thể mang theo mầm bệnh, làm nóng rễ và ảnh hưởng đến sức khỏe của cây.

Bổ sung phân NPK

Tùy theo tuổi cây, số lượng trái, tình trạng sinh trưởng và độ phì của đất, có thể tham khảo các công thức NPK như:

• NPK 15-5-20
• NPK 16-8-18
• NPK 16-6-19
• NPK 15-15-15
• NPK 16-16-16

Lượng bón tham khảo khoảng 1–2 kg/cây, nên chia thành nhiều lần bón thay vì bón toàn bộ trong một lần.

Đối với những vườn cây mang nhiều trái, có thể bổ sung Kali Sunphat với lượng tham khảo khoảng 0,5 kg/cây. Tuy nhiên, lượng bón thực tế cần căn cứ vào năng suất dự kiến, tình trạng bộ lá, kết quả phân tích đất và chương trình dinh dưỡng đã áp dụng trước đó.

Cách bón phân

Phân nên được rải theo mép tán hoặc vùng tập trung nhiều rễ hút, không bón sát gốc.

Sau khi bón, cần lấp nhẹ bằng đất hoặc lớp vật liệu hữu cơ để hạn chế bay hơi và rửa trôi. Đồng thời, duy trì độ ẩm đất phù hợp, tránh để đất quá khô hoặc quá ướt.

4. Phun dinh dưỡng qua lá để hỗ trợ hạn chế rụng trái

Trong giai đoạn thời tiết mưa nắng thất thường, có thể bổ sung Canxi và Bo qua lá để hỗ trợ tăng độ bền cuống trái và hạn chế rụng trái non.

Có thể tham khảo các sản phẩm chứa Canxi – Bo như:

• Canxi Bo
• Ca-B Complex
• Botrac
• Các sản phẩm có thành phần và công dụng tương đương

Nên phun từ 2–3 lần, mỗi lần cách nhau khoảng 7–10 ngày và sử dụng đúng nồng độ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Có thể kết hợp thêm rong biển hoặc amino acid để giúp cây giảm sốc do thời tiết, hỗ trợ phục hồi bộ rễ và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Không nên pha trộn quá nhiều sản phẩm trong cùng một lần phun. Trước khi phối hợp, cần kiểm tra khả năng tương thích và phun thử trên phạm vi nhỏ.

Nên phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh phun khi trời nắng gắt hoặc có khả năng mưa ngay sau khi phun.

5. Quản lý nước và chống úng cho vườn sầu riêng

Sầu riêng là cây rất nhạy cảm với tình trạng ngập úng. Sau những cơn mưa đầu mùa, nhà vườn cần kiểm tra ngay hệ thống mương thoát nước, rãnh thoát nước và các vị trí thấp trũng trong vườn.

Không để nước đọng kéo dài quanh gốc và vùng rễ. Đất bị bão hòa nước sẽ làm giảm lượng oxy trong đất, khiến rễ bị suy yếu, thối rễ và tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển.

Nếu nước đọng quanh vùng rễ trên 24 giờ, nguy cơ tổn thương rễ và phát sinh bệnh sẽ tăng cao, đặc biệt ở những vườn có đất nặng, tầng canh tác thấp hoặc hệ thống thoát nước kém.

Nhà vườn cần thực hiện các biện pháp:

• Khơi thông mương và rãnh thoát nước.
• Không để nước chảy dồn về vùng gốc.
• Xử lý các vị trí trũng, đọng nước trong vườn.
• Tạo độ thông thoáng cho vùng rễ.
• Không tưới bổ sung khi đất vẫn còn quá ẩm.

6. Phòng ngừa bệnh do nấm Phytophthora

Điều kiện đất ẩm kéo dài, thoát nước kém và nhiệt độ thay đổi là môi trường thuận lợi để nấm Phytophthora phát triển.

Nấm bệnh có thể gây ra các triệu chứng như:

• Thối rễ.
• Vàng lá, héo cành.
• Thối thân, xì mủ.
• Thối trái.
• Cây sinh trưởng kém hoặc suy kiệt nhanh.

Cần kiểm tra vườn định kỳ, đặc biệt là những cây ở khu vực thấp trũng hoặc từng có tiền sử bệnh.

Khi phát hiện cây có dấu hiệu bất thường, cần xác định nguyên nhân và xử lý sớm. Không nên chỉ sử dụng thuốc mà bỏ qua các biện pháp quan trọng như thoát nước, cải thiện đất, bổ sung hữu cơ và phục hồi bộ rễ.

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần đúng đối tượng, đúng liều lượng, đúng thời điểm và tuân thủ hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.

Những nguyên tắc cần ghi nhớ

Để cây sầu riêng phục hồi tốt sau những cơn mưa đầu mùa, nhà vườn cần lưu ý:

• Không bón phân ngay sau trận mưa đầu mùa.
• Chỉ bón khi đất đủ ẩm và bộ rễ đã bắt đầu phục hồi.
• Chia nhỏ lượng phân thành nhiều lần bón.
• Hạn chế sử dụng phân có hàm lượng đạm cao.
• Ưu tiên Kali, Canxi, Magie và Bo trong giai đoạn nuôi trái.
• Kết hợp phân khoáng với phân hữu cơ đã ủ hoai.
• Bón phân theo mép tán, không bón sát gốc.
• Chủ động khơi thông mương rãnh và chống đọng nước.
• Kiểm tra vườn thường xuyên để phát hiện sớm bệnh thối rễ, xì mủ và thối trái.

Kết luận

Chăm sóc sầu riêng sau những cơn mưa đầu mùa cần được thực hiện dựa trên tình trạng thực tế của cây và độ ẩm của đất. Việc bón phân quá sớm, sử dụng nhiều đạm hoặc để vườn bị úng đều có thể làm cây phát đọt mạnh, suy yếu bộ rễ và tăng nguy cơ rụng trái.

Bón phân đúng thời điểm, cân đối dinh dưỡng, bổ sung hữu cơ và chủ động thoát nước sẽ giúp cây sầu riêng phục hồi nhanh, nuôi trái tốt, hạn chế sâu bệnh và duy trì năng suất ổn định.