Chăm sóc cà phê đầu mùa mưa ở Tây Nguyên: Giúp cây phục hồi, nuôi quả non khỏe

Tại Tây Nguyên, sau những cơn mưa đầu mùa, cây cà phê bắt đầu bước vào giai đoạn phục hồi sinh trưởng, phát triển cành lá và nuôi quả non. Tuy nhiên, thời tiết giai đoạn này thường diễn biến thất thường, mưa có thể xen kẽ với những đợt nắng nóng quay trở lại.

Đây là thời điểm rất quan trọng đối với năng suất và sức khỏe của vườn cây. Nếu bón phân không đúng thời điểm, sử dụng dinh dưỡng mất cân đối hoặc chăm sóc không phù hợp, cây cà phê có thể bị sốc sinh lý, rụng quả non, phát sinh sâu bệnh và làm giảm hiệu quả sử dụng phân bón.

1. Lưu ý khi bón phân đầu mùa mưa

Chỉ nên tiến hành bón phân khi đất đã đủ ẩm ở tầng sâu khoảng 20–30 cm. Không nên bón ngay sau một trận mưa nhỏ khi lớp đất bên dưới vẫn còn khô, vì bộ rễ chưa phục hồi đầy đủ và khả năng hấp thu dinh dưỡng còn hạn chế.

Không bón tập trung một lần với lượng lớn. Nên chia lượng phân thành nhiều lần bón để cây hấp thu tốt hơn, hạn chế sốc rễ, rụng quả non và giảm thất thoát dinh dưỡng do rửa trôi.

Trong giai đoạn cây phục hồi bộ lá và nuôi quả non, có thể ưu tiên các công thức phân bón có tỷ lệ đạm cao, lân từ trung bình đến cao và kali ở mức phù hợp.

Tỷ lệ dinh dưỡng tham khảo:

N-P₂O₅-K₂O = 2-2-1 hoặc công thức tương đương.

Một số công thức NPK có thể tham khảo như:

• NPK 16-16-8
• NPK 20-10-10
• NPK 20-15-10

Đối với vườn cà phê kinh doanh có năng suất dự kiến khoảng 4–5 tấn nhân/ha, lượng phân tham khảo khoảng 500–700 kg/ha, chia thành 2 lần bón, mỗi lần cách nhau khoảng 10–15 ngày.

Với những vườn có năng suất dự kiến cao hơn, có thể điều chỉnh tăng lượng phân khoảng 10–15%, đồng thời cần căn cứ vào tình trạng sinh trưởng của cây, độ phì của đất và lịch sử bón phân của vườn.

Bên cạnh phân khoáng, nên kết hợp bổ sung phân hữu cơ để cải thiện đất và hỗ trợ bộ rễ:

• Phân chuồng đã ủ hoai: khoảng 5–10 kg/cây.
• Phân hữu cơ sinh học hoặc phân hữu cơ dạng nở: khoảng 2–3 kg/cây.

Lượng bón thực tế cần được điều chỉnh theo tuổi cây, mật độ trồng, độ phì đất và hướng dẫn của từng sản phẩm.

2. Cách bón phân đúng kỹ thuật

Phân nên được bón theo hình chiếu của tán cây, nơi tập trung nhiều rễ hút dinh dưỡng.

Sau khi bón, cần lấp phân ở độ sâu khoảng 3–5 cm. Có thể xăm xới nhẹ để trộn phân với lớp đất mặt hoặc cào lớp lá khô phủ lên vị trí vừa bón.

Không nên bón sát gốc vì khu vực này có ít rễ hút, đồng thời nồng độ phân cao có thể làm tổn thương rễ và ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.

Không nên bón phân theo kiểu “đón mưa”, đặc biệt khi dự báo có mưa lớn. Mưa mạnh có thể làm phân bị hòa tan và rửa trôi trước khi cây kịp hấp thu, gây lãng phí và tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước.

3. Bổ sung trung lượng và vi lượng

Sau thời gian nắng nóng kéo dài, cây cà phê có thể thiếu một số nguyên tố trung lượng và vi lượng như Canxi, Magie, Bo và Kẽm. Những chất này có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển rễ mới, duy trì bộ lá, tăng sức chống chịu và hạn chế rụng quả non.

Có thể sử dụng Dolomite với lượng tham khảo khoảng 300–500 kg/ha để bổ sung Canxi, Magie và hỗ trợ cải thiện độ chua của đất.

Việc bón Dolomite nên căn cứ vào kết quả kiểm tra pH đất. Không nên sử dụng quá mức hoặc bón cùng lúc với phân đạm, vì có thể làm giảm hiệu quả của một số loại phân bón.

Ngoài ra, có thể bổ sung Canxi và Bo qua lá khoảng 2 lần, mỗi lần cách nhau 10–15 ngày. Việc phun cần thực hiện đúng nồng độ khuyến cáo, tránh phun khi trời nắng gắt hoặc có khả năng mưa ngay sau khi phun.

Khi dự báo nắng nóng có thể quay trở lại, không nên sử dụng urê hoặc SA với lượng cao trong một lần. Đạm cần được sử dụng cân đối với kali và các nguyên tố trung, vi lượng để hạn chế cây phát đọt quá mạnh và nâng cao khả năng chống chịu.

4. Một số sâu bệnh cần lưu ý

Rệp sáp hại quả và rễ

Rệp sáp có thể gây hại trên chùm quả, cành và bộ rễ. Chúng hút nhựa cây, làm quả phát triển kém, cây suy yếu và tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát sinh.

Cần thường xuyên kiểm tra các chùm quả, phần cổ rễ và những cây sinh trưởng kém. Khi phát hiện rệp, có thể sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất và đối tượng đăng ký phù hợp.

Một số sản phẩm thường được sử dụng trên thị trường gồm Actara 25WG, Confidor 100SL, Movento và Selecron 500EC. Tuy nhiên, cần kiểm tra kỹ phạm vi đăng ký, liều lượng, thời gian cách ly và hướng dẫn trên nhãn trước khi sử dụng.

Bệnh thán thư

Bệnh thán thư thường phát sinh trong điều kiện mưa xen kẽ nắng nóng, vườn rậm rạp hoặc cây bị mất cân đối dinh dưỡng. Bệnh có thể gây khô cành, khô quả và rụng quả non.

Cần giữ vườn thông thoáng, cắt bỏ cành bị bệnh, thu gom tàn dư và quản lý dinh dưỡng cân đối. Khi cần thiết, có thể sử dụng thuốc trừ bệnh phù hợp như Amistar Top 325SC hoặc Score 250EC theo đúng khuyến cáo.

Bệnh vàng lá, thối rễ

Bệnh vàng lá, thối rễ thường liên quan đến nhiều nguyên nhân như đất thoát nước kém, bộ rễ bị tổn thương, tuyến trùng và nấm gây hại trong đất.

Dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Lá vàng từ từ hoặc vàng cục bộ.
• Cây héo khi trời nắng.
• Cành sinh trưởng yếu.
• Rễ bị thối, ít rễ tơ.
• Cây phát triển kém hơn rõ rệt so với các cây xung quanh.

Khi phát hiện cây có triệu chứng, cần kiểm tra nguyên nhân cụ thể trước khi xử lý. Trường hợp có tuyến trùng kết hợp với nấm bệnh, cần áp dụng đồng bộ các biện pháp cải tạo đất, tăng hữu cơ, thoát nước và sử dụng sản phẩm chuyên dùng.

Một số sản phẩm thường được nhắc đến trong phòng trừ tuyến trùng gồm Velum, Tervigo hoặc các sản phẩm có công dụng tương đương. Đối với nấm gây hại rễ, có thể tham khảo Ridomil Gold 68WG, Aliette 800WG hoặc Agrifos 400.

Việc sử dụng thuốc cần đúng đối tượng, đúng liều lượng, đúng thời điểm và tuân thủ đầy đủ hướng dẫn an toàn của nhà sản xuất.

5. Nguyên tắc chăm sóc cà phê đầu mùa mưa

Để cây cà phê phục hồi tốt và nuôi quả non khỏe, cần lưu ý những nguyên tắc sau:

• Bón phân khi đất đã đủ ẩm và bộ rễ bắt đầu hoạt động trở lại.
• Chia nhỏ lượng phân, tránh bón tập trung một lần.
• Sử dụng dinh dưỡng cân đối theo tình trạng cây và năng suất dự kiến.
• Kết hợp phân khoáng với phân hữu cơ và các nguyên tố trung, vi lượng.
• Bón đúng vị trí, không bón sát gốc và không bón trước mưa lớn.
• Giữ vườn thông thoáng, hạn chế đọng nước quanh vùng rễ.
• Kiểm tra vườn định kỳ khoảng 5–7 ngày/lần để phát hiện sớm sâu bệnh.
• Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi cần thiết và theo đúng hướng dẫn trên nhãn.

Kết luận

Chăm sóc cà phê đầu mùa mưa cần được thực hiện thận trọng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết mưa nắng thất thường ở Tây Nguyên. Bón phân đúng thời điểm, cân đối dinh dưỡng, bổ sung hữu cơ và kiểm soát sâu bệnh sớm sẽ giúp cây phục hồi nhanh, nuôi quả non tốt và hạn chế những rủi ro ảnh hưởng đến năng suất